Mjafton të hedhësh një sy mbi shkëmbimin e mesazheve të zbardhura në dosjet hetimore të Jeffrey Epstein për të kuptuar se si funksiononte rrjeti i prostitucionit të nivelit të lartë, si një industri e heshtur, e mirëorganizuar dhe e mbrojtur nga pushteti. Nuk bëhet fjalë për raste sporadike, por për një prostitucion elitar, që tronditi themelet e botës politike, financiare dhe mediatike globale.

Në këtë kontekst del edhe emri i Mise Beqirit, modele shqiptare që jetonte në Europën Veriore, e përmendur në komunikime dhe materiale që lidhen me dosjen Epstein. Rasti i saj nuk është as përjashtim dhe as kuriozitet periferik. Përkundrazi, ai shërben si një sinjal alarmi, një “kuti Pandore” që tregon sesa thellë është zhytur elita botërore në shfrytëzimin e trupit të femrës, shpesh deri në kufijtë kriminalë të përfshirjes së të miturve.

Ajo që e bën edhe më tronditës këtë realitet është fakti se New York City rezulton një nga qendrat ku ky mekanizëm ka funksionuar për vite me radhë. Një metropol i ëndrrave dhe i mundësive, i kthyer paralelisht në terren rekrutimi për vajza të reja me ambicie për modeling dhe karrierë publike. Ëndrra u është shitur si shans, ndërsa realiteti ka qenë shfrytëzim.

Dosjet e Epstein tregojnë qartë se femrat nuk u përdorën për t’u ndihmuar në karrierë, por për të ushqyer haremet e elitës, ku interesat ekonomike, politike dhe personale ishin shumë më të mëdha sesa ambicia e një vajze për të ndërtuar një karrierë të ndershme. Faktet flasin vetë se asnjë nga vajzat që kaluan në orbitën e këtij rrjeti nuk arriti të ndërtojë një karrierë reale. Përfitimi ishte minimal, ndërsa abuzimi maksimal.

Më tronditës bëhet rasti kur, sipas komunikimeve të përfshira në dosjen Jeffrey Epstein, del se Mise Beqiri në një rast tenton të veprojë edhe si hallkë ndërmjetëse, duke u përpjekur të afrojë shoqe të saj në rrethin e Epstein. Premtimet që përcilleshin ishin të njëjtat që ky mekanizëm kishte përdorur vazhdimisht: udhëtime, luks, kontakte, “mundësi karriere” dhe akses në një botë që për vajza të reja dukej e paarritshme ndryshe.

Ky element nuk e zhvendos përgjegjësinë nga figura qendrore e këtij rrjeti kriminal, por tregon si funksiononte skema e rekrutimit,  përmes besimit personal, miqësisë dhe iluzionit të suksesit të shpejtë. Vajzat nuk afroheshin nga struktura formale, por nga njerëz që njihnin, që i besonin dhe që vetë ishin tashmë të kapur në rrjet. Ky është mekanizmi klasik i shfrytëzimit modern, ku viktima kthehet në instrument, shpesh pa e kuptuar plotësisht dimensionin kriminal të zinxhirit ku është futur.     

Dosjet e Epstein nuk tregojnë vetëm abuzim seksual, por edhe një arkitekturë të ftohtë manipulimi, ku çdo hallkë shërbente për të ushqyer sistemin. Në këtë prizëm, rasti i Mise Beqirit nuk lexohet thjesht si histori individuale, por si pjesë e një modeli më të gjerë që shpjegon pse ky rrjet funksionoi për vite me radhë pa u thyer, sepse nuk dukej si krim, por si “mundësi”. Dhe pikërisht kjo e bën edhe më të rrezikshëm.

Përfshirja e Mise Beqirit në dosjen Epstein tregon anën e errët të një bote që ka ekzistuar gjithmonë, por që rrallëherë është denoncuar nga viktimat. Jo për mungesë dhimbjeje, por për mungesë force për t’u përballur me një sistem të blinduar nga pushteti dhe frika.

Nuk është aspak çudi të mendohet se lista të ngjashme ekzistojnë ende, të mbajtura larg syrit publik nga njerëz të fuqishëm që vazhdojnë aktivitetin kriminal nën petkun e respektabilitetit. Si rasti i sipërpërmendur, ka dhjetëra e qindra histori të ngjashme në botë, dhe vitet e fundit vihet re një përhapje shqetësuese edhe tek vajzat shqiptare.

Ajo që bie në sy është mosha gjithnjë e më e re, udhëtimet e shpeshta drejt destinacioneve ekzotike dhe jashtëzakonisht të shtrenjta, pa asnjë burim të dukshëm të ardhurash. Vizita në Nju Jork dhe shtete të tjera amerikane, pa agjendë profesionale, pa kontrata modeling apo projekte konkrete, por me ekspozim të vazhdueshëm luksi në rrjetet sociale, luks që nuk shoqërohet kurrë me transparencë financiare.

Në këtë pikë lind një pyetje legjitime, se cilat janë kriteret reale që u mundësojnë disa prej këtyre vajzave të përfitojnë me lehtësi vizë amerikane, në një kohë kur qytetarë të tjerë refuzohen edhe pse kanë të ardhura të ligjshme, punë apo biznese të dokumentuara?

Dyshimi është i pashmangshëm: për një kontingjent të caktuar “mise-sh”, kriteret duken të panevojshme,  mjafton që një dorë e fortë të sponsorizojë shpenzimet, udhëtimet dhe shërbimet e tyre.

Ky nuk është moralizim. Është një alarm shoqëror. Sepse pas imazheve luksoze dhe jetës “perfekte”, fshihet shpesh një realitet i errët shfrytëzimi, ku trupi i femrës kthehet në monedhë këmbimi për interesat e elitës. Dhe rasti Epstein me emra konkretë si ai i Mise Beqirit na tregon se sa e shëmtuar mund të jetë kjo botë, kur dritat fiken dhe dosjet hapen.

Ishte viti i fundit para se të mbyllja kapitullin grek të jetës sime dhe të nisesha drejt Shteteve të Bashkuara. Një pasdite e zakonshme kafeje në periferi të Tiranës, tek “Ariu”, u kthye pa e kuptuar në një moment reflektimi politik dhe profesional. Jo për shkak të luksit të ambientit,  të cilin kurrë nuk e kam konsideruar kriter vlere, por për shkak të një pranie që simbolizonte shumë më tepër sesa një individ. Ai ishte Rezart Taçi, i rrethuar nga truproja, si një figurë pushteti paralel.

Me një instinkt gazetaresk sytë më ndalën jo te njeriu, por te skena,  mbrojtje, distancë, heshtje, kontroll. Pyeta nipin tim Landin se kush ishte. Përgjigjja e tij ironike – “ky është bosi që solli AC Milan në Shqipëri, madje donte ta blinte” – ishte më shumë se një shaka. Ishte përkufizimi perfekt i mënyrës se si në Shqipëri ndërtohet miti përmes futbollit, spektaklit dhe parasë, jo përmes transparencës.

Si gazetar me mbi dy dekada përvojë, veçanërisht në Greqi, e di shumë mirë se futbolli nuk është kurrë vetëm futboll. Ai është portë hyrëse në pushtet, ndikim, marrëdhënie politike dhe pastrim imazhi. Kur një individ, pa një histori të qartë industriale apo financiare, shfaqet si aksioner, bamirës dhe “shpëtimtar” klubi, pyetja nuk është si ia doli, por pse iu lejua.

Historia e Taçit është historia klasike e tranzicionit shqiptar, sesi një emigrant i thjeshtë në Itali, i punësuar në sektorin e shërbimeve, që brenda një kohe rekord shndërrohet në milioner strategjik, i lidhur me shtetin, sportin dhe median. Bamirësia e ekspozuar, donacionet, eventet publike, pra, të gjitha elementë të njohur për këdo që ka hetuar mekanizmat e riciklimit të parasë dhe ndërtimit të një alibie sociale.

Si reporter, kam mësuar se gjithmonë ekzistojnë dy skena, si ajo që transmetohet nga kamerat dhe ajo që ndodh pas tyre. Nga njëra anë, një sipërmarrës “model” që kontribuon për sportin dhe shoqërinë dhe nga ana tjetër, takime të mbyllura si ajo natë, me  truproja, lëvizje diskrete dhe një arrogancë pushteti që nuk buron nga ligji, por nga imuniteti politik.

Kulmi i kësaj historie ishte privatizimi i ARMO-s, gjatë qeverisjes së demokratëve. Një nga aferat më të errëta të pasurisë publike shqiptare. Një aset strategjik, teorikisht fitimprurës, i dhënë pa transparencë, pa garë reale dhe pa një plan zhvillimi të besueshëm. Askush nuk shpjegoi kurrë pse u përzgjodh ai, mbi ç’kritere, dhe kush përfitoi realisht nga rrënimi i mëtejshëm i rafinerive.

Këtu nuk bëhet fjalë për dështim biznesi. Bëhet fjalë për model shtetëror, të kapjes së ekonomisë nga individë të lidhur me politikën, përdorimin e privatizimeve si instrument transferimi pasurie dhe heshtjen institucionale si bashkëpunim kriminal.

Në Shqipëri, gjatë viteve të tranzicionit, mbi 70% e privatizimeve strategjike rezultuan, ose të dështuara,
ose të rishitura, ose të falimentuara brenda pak vitesh. Ky është një raport disproporcional krahasuar me rajonin, ku norma e dështimit të privatizimeve strategjike luhatet nga 15% në Slloveni deri në 30% në Rumani.

Në këtë kontekst, rasti i ARMO nuk është përjashtim, por shembull tipik. Një aset energjetik, me kapacitet rafinimi dhe treg të garantuar, që në vend të modernizimit përfundoi në degradim teknik, humbje të vazhdueshme, borxhe zinxhir ndaj shtetit dhe punëtorëve.

Në asnjë ekonomi funksionale nuk blihet një rafineri për ta lënë të rrënohet, përveçse kur qëllimi nuk është prodhimi, por qarkullimi i parasë.

Në Itali, pas skandalit “Calciopoli”, u evidentua qartë se futbolli ishte përdorur për akses në qarqe politike, riciklim imazhi, ndërtim besueshmërie publike. Por ndryshimi thelbësor është ky se  në Itali, pastrimi i parave përmes sportit u godit me konfiskime masive. Në Shqipëri, për vite me radhë, ai u konsiderua “sipërmarrje”.

Për vite me radhë, drejtësia heshti. Dosjet u pluhurosën, ndërsa personazhet u shndërruan në VIP-a të paprekshëm.

Statistikat e organizatave ndërkombëtare flasin qartë se  Shqipëria për dekada ka qenë në top 5 vendet europiane për informalitet ekonomik, me nivele mbi 45–50% të PBB-së. Në një ekonomi të tillë, milionerët nuk krijohen nga inovacioni, por nga pozicionimi në nyjet ku takohen shteti, importet, energjia dhe monopoli.

Në Rusi, midis viteve 1992–1998, mbi 60% e pasurive strategjike kaluan në duar private, shumica e tyre përmes procedurave jo-transparente, pa detyrim real investimi afatgjatë.

Figura si Roman Abramoviç u shfaqën fillimisht si “sipërmarrës”, u legjitimuan përmes sportit, filantropisë dhe lidhjeve ndërkombëtare, dhe vetëm më vonë u kuptua se pasuria e tyre nuk buronte nga tregu, por nga riciklimi i aseteve shtetërore.

Shqipëria nuk pati luksin e Bashkimit Sovjetik, por pati një tranzicion të shpejtë dhe pa filtra. Dhe këtu qëndron paralelizmi. Privatizimet strategjike shqiptare, përfshirë ARMO, ndodhën në një mjedis,  pa kontroll të origjinës së kapitalit, pa mekanizma penalizues për dështimin, pa përgjegjësi reale për degradimin e aseteve.

Sot, kur flitet për “drejtësi të re”, emri i Taçit rikthehet jo si rastësi, por si domosdoshmëri. Akuzat për pastrim parash, rreziku i një dënimi deri në 13 vite burg dhe konfiskimi i rreth 18 milionë eurove nuk janë thjesht çështje penale individuale, por janë provë nëse shteti shqiptar ka vullnet të godasë arkitektët e tranzicionit kriminal apo do të ndëshkojë vetëm zbatuesit periferikë.

Prandaj, kur sot flitet për hetime për pastrim parash, për shifra si 18 milionë euro dhe rrezik dënimi deri në 13 vite burg, nuk kemi të bëjmë me një rast individual. Kemi të bëjmë me një test sistemik- A është Shqipëria në gjendje të rishikojë mënyrën se si u krijuan “elitat ekonomike” e saj?

Si gazetar, nuk më intereson fati personal i askujt. Më intereson precedenti ekonomik. Sepse nëse një model që prodhoi dhjetëra ARMO të vogla e të mëdha nuk çmontohet, atëherë edhe drejtësia, edhe tregu, edhe morali publik mbeten thjesht dekor. Sepse nëse kjo histori mbyllet sërish pa përgjegjësi reale, atëherë nuk kemi dështim të drejtësisë, kemi vazhdimësi të krimit të veshur me kollare.

Ajo pasdite në “Ariu” nuk ishte rastësi. Ishte një fotografi e tranzicionit shqiptar, të një  pushteti pa përgjegjësi, pasuri pa histori dhe heshtje që kushton më shumë se çdo deklaratë politike.
​
Dhe kur një shoqëri fillon ti normalizojë të gjitha këto, atëherë problemi nuk është individi, por sistemi që e prodhoi.

Vjosa Osmani është kthyer në një figurë qendrore të debatit politik shqiptar, brenda dhe jashtë Kosovës. Kjo vëmendje nuk lidhet vetëm me funksionin që ajo mban, por me pozicionimin e saj të ri në një moment vendimtar, në afrimin e fundit të mandatit dhe nevojën për të ndërtuar një shumicë të re politike për rizgjedhje.

Popullariteti i saj aktual është më i lartë se në momentin e zgjedhjes si Presidente, çka tregon se Osmani ka ditur të lexojë rrethanat dhe të adaptohet. Megjithatë, ky popullaritet nuk është i garantuar dhe as i pakushtëzuar. Ai është produkt i një ekuilibri delikat mes politikës së brendshme, raporteve rajonale dhe marrëdhënieve ndërkombëtare.

Rikthimi i saj në politikën partiake, konkretisht në hapësirën e trashëguar nga Ibrahim Rugova, do të ishte një lëvizje e vështirë dhe potencialisht regresive. Ajo forcë politike ndodhet sot larg kohezionit, autoritetit dhe rolit që kishte në të kaluarën. Për Osmanin, një rikthim i tillë nuk do të ishte vazhdimësi politike, por hyrje në një terren të konsumuar dhe pa ndikim real.

Në këtë kuptim, synimi për një mandat të dytë presidencial paraqitet si opsioni më racional. Por ky synim kërkon një transformim të rolit të saj,  nga një figurë e identifikuar me një krah politik, në një presidente që ruan distancë nga partitë dhe kërkon legjitimitet më të gjerë institucional.

Kjo qasje shpjegon edhe afrimin e saj me Kryeministrin e Shqipërisë, Edi Rama. Nuk bëhet fjalë për harmoni ideologjike, por për pragmatizëm politik. Rama përfaqëson një faktor ndikimi në opinionin publik kosovar, veçanërisht në segmentet opozitare, dhe ky fakt nuk mund të injorohet nga askush që synon rizgjedhje konsensuale.

Në planin ndërkombëtar, Osmani ka investuar dukshëm në marrëdhënien me Shtetet e Bashkuara, veçanërisht përmes kontaktit të drejtpërdrejtë me Presidentin Donald Trump. Ky raport ka vlerë më shumë simbolike sesa operative, por në politikë simbolika shpesh është po aq e rëndësishme sa përmbajtja. Në një periudhë tensionesh dhe mesazhesh kontradiktore nga Prishtina zyrtare, Osmani ka tentuar të paraqitet si faktor stabiliteti dhe vazhdimësie në raport me Uashingtonin.Kjo qasje ka ndihmuar në mbushjen e një vakumi të perceptuar diplomatik, i cili shpesh i është atribuar qeverisë së Albin Kurtit.

Kjo e ka vendosur atë, herë pas here, në një rol korrigjues ndaj politikës së qeverisë Kurti, pa hyrë drejtpërdrejt në konflikt, por duke ruajtur një profil të veçantë diplomatik. Marrëdhënia mes tyre mbetet funksionale, por është e qartë se interesat politike nuk janë gjithmonë të mbivendosura.

Për t’u rizgjedhur Presidente, Osmani nuk ka nevojë vetëm për shumicën qeverisëse, por edhe për vota nga opozita. Pikërisht këtu hyn pesha indirekte e Edi Ramës, jo si vendimmarrës, por si referencë politike për një pjesë të spektrit opozitar kosovar, sidomos për ata që ndihen të përfaqësuar nga qëndrimet e tij ndaj çështjeve të luftës dhe figurave të UÇK.  Sidomos,qëndrimet e tij kritike ndaj Gjykatës Speciale dhe përpjekjet për ndërkombëtarizimin e kësaj kauze kanë rezonuar si në Kosovë ashtu edhe në Shqipëri. Pikërisht në këtë kauzë, Osmani dhe Rama kanë gjetur pika të përbashkëta, duke ndërtuar një bashkëpunim të heshtur, por të dukshëm, dhe që  perkthehet si një afrim funksional mes tyre. Pra, pa deklarata të bujshme dhe pa aleanca formale, por me një komunikim të qartë politik. Një afrim që i shërben të dyja palëve, pa i ekspozuar ndaj kostove të drejtpërdrejta.
​
Në këtë fazë, Vjosa Osmani po luan një lojë më të matur se më parë. Jo domosdoshmërisht më idealiste, por më realiste. Nëse kjo strategji do të mjaftojë për një mandat të dytë, varet jo vetëm nga aleatët që po ndërton, por edhe nga aftësia e saj për të ruajtur balancën mes pavarësisë institucionale dhe domosdoshmërisë politike.

E kam njohur në picerinë e familjes patriotike sarandiote Dajko, në Gudhi të Athinës. Ishin vitet kur sapo kishte përfunduar karrierën e tij brilante Fotis Strakosha, i cili e merrte të birin, Thomasin e vogël, me vete kudo që shkonte. Marrëdhëniet e Fotit me njerëzit e afërt kishin mbetur gjithmonë të pandryshuara, saqë karriera dhe fama nuk kishin ndikuar aspak në to. Ai vinte shpesh bashkë me familjen në picerinë e mikut tim, Almend Dajko, duke i dhënë Thomasit mundësinë të mos shkëputej nga traditat e trashëguara prej prindërve.

Ndoshta pikërisht kjo e ka bërë atë që është sot, përveçse një talent i madh, Thomas Strakosha është edhe një djalë i mirë, i sjellshëm dhe me karakter. Mesa duket, Foti e kishte kuptuar herët se talenti të sjell famën dhe paranë, por kurrë nuk të bën njeri nëse nuk merr edukimin e duhur. Dhe këtë edukim ai kishte nisur t’ia jepte që fëmijë, duke e marrë me vete në çdo hap të jetës, për t’i treguar se thjeshtësia është rruga më e sigurt drejt dashurisë së njerëzve.

Ishin vite kur kudo flitej për babain e tij, por askush nuk e imagjinonte se i njëjti fat, madje edhe më i madh do ta priste djalin. Këtë e dinte vetëm i ati, i cili i kishte zbuluar herët aftësitë e Thomasit dhe e kishte orientuar drejt akademive elitare të futbollit.

Përtej portës dhe dritave të stadiumit, Thomas Strakosha mbetet një njeri i thjeshtë. Ata që e njohin nga afër flasin për një djalë të rezervuar, larg protagonizmit artificial, që zgjedh gjithmonë punën në heshtje në vend të fjalëve të mëdha. Është nga ata futbollistë që nuk e kërkojnë vëmendjen, por e fitojnë atë natyrshëm, sepse e meritojnë falë këmbënguljes së tyre. Disiplina, përulësia dhe respekti për fanellën janë parime të trashëguara nga i ati, jo si fjalë, por si mënyrë jetese.

Që i vogël, Thomas është rritur mes gjuhëve, kulturave dhe përgjegjësisë së të qenit “djali i portierit Strakosha”. Një barrë që shumë të rinj do ta kishin ndjerë si peshë, por ai e ktheu në motivim. Nuk u ngut kurrë të fliste për veten, por la gjithmonë që të fliste loja. Edhe në momentet më të vështira të karrierës, kur konkurrenca ishte e fortë dhe pritshmëritë të pamëshirshme, ai zgjodhi durimin në vend të justifikimeve dhe profesionalizmin në vend të ankesës. Madje, sipas deklaratave të vetë Fotit në media, sot shpesh i thonë se ai është “babai i Thomas Strakoshës”. Dhe ai ndihet jashtëzakonisht krenar për këtë, sepse karriera e tij brilante nuk u shua, por mori vazhdimësi përmes një trashëgimie që çdo baba do ta ëndërronte.

Suksesi i Thomas Strakoshës duket se nuk ka të ndalur. Ai po shndërrohet në vlerë si vera e vjetër, që sa më shumë kalojnë vitet, aq më i lartë bëhet niveli i tij. Kjo shihet jo vetëm te kombëtarja, por edhe te klubi i tij aktual, AEK i Athinës, ku gjithçka duket se lidhet me emrin e tij. Pritjet e tij vendimtare në ndeshjet e mëdha kanë sjellë rezultate pozitive dhe e kanë ngritur skuadrën në krye të klasifikimit. Nuk është rastësi që transferimi i tij ishte dëshirë dhe këmbëngulje personale e presidentit të AEK-ut, Dinos Iliopoulos. Rrallëherë kemi parë një president klubi kaq të lidhur emocionalisht me një lojtar, dhe  aq më tepër me një portier. Tradicionalisht, tifozët e drejtuesit dashurohen me golashënuesit. Por te AEK kjo logjikë është përmbysur. Sot, për ta, Strakosha është simboli i skuadrës. Një status i pazakontë për vitet e para në një klub të ri, por i fituar me shpirt luftarak,  i heshtur në fushë, por gjigant në pritje. Pritje që jo vetëm shpëtojnë ndeshje, por po ndërtojnë kryesimin në Superligën Greke. Pritje që e bëjnë portierin jo thjesht lojtar, por shtyllë identiteti.
​
Në një epokë futbolli ku zhurma shpesh vlen më shumë se përmbajtja, Thomas Strakosha është dëshmi se madhështia mund të jetë më mirë e heshtur për të. Ai nuk ka nevojë të flasë shumë, sepse flet porta që mbron. Nuk ka nevojë të ndërtojë mitin e vet, sepse po ndërton trashëgiminë që ja la i ati. Dhe ndoshta suksesi i tij më i madh nuk janë fama apo titujt, por fakti se,  ashtu siç e deshi i ati, mbi të gjitha u bë njeri… e  pastaj bëhesh kampion.

Pa asnjë diskutim, ky është BB VIP më i fortë që është parë ndonjëherë. Këtë herë kemi vërtet versionin origjinal të eksperimentit social, ashtu siç është konceptuar në thelb, pra  një pasqyrë e shoqërisë reale, me të gjitha ngjyrat e saj, pa përjashtime dhe pa kozmetikë morale.

Shoqëria sot nuk është homogjene dhe as ideale. Ajo përbëhet nga të gjithë, nga i miri, i keqi, i buti, i ashpëri, empatikët dhe brutalët. Nëse i përjashtojmë këto kategori nga një format që pretendon të na tregojë se kush jemi, atëherë BB humbet kuptimin e tij. Ne nuk e kuptojmë veten duke parë vetëm atë që na pëlqen, por edhe atë që na shqetëson, na bezdis dhe na vë përballë kufijve tanë moralë.

Edhe personazhi që konsiderohet “më brutal” është pjesë e jetës sonë të përditshme, sado që shpesh refuzojmë ta pranojmë. Në realitet, shumë prej nesh kërkojnë ndihmë tek psikologu për të mësuar si të përballen me njeriun që u ka vështirësuar jetën. BB thjesht e përqendron këtë përvojë në një hapësirë të mbyllur, ku reagimet nuk mund të shmangen. Pyetja thelbësore është- si reagojmë ndaj të mirës dhe ndaj të keqes?

Natyrshëm, publiku anon nga heroi pozitiv. Por as filmi, as jeta reale, nuk funksionojnë pa elementin negativ. Drama pa konflikt nuk ekziston. Pastaj, se kush e luan më mirë rolin,  kjo është një aftësi më vete. Verdikti final nuk vjen nga banorët, por nga publiku, i cili vendos sa i nevojshëm është elementi negativ për ekuilibrin e lojës.

Nëse shoqërisë sonë i veshim vetëm rrobat që na pëlqejnë dhe jo ato që realisht i përkasin, atëherë thjesht po mashtrojmë veten. Formula e ideatorëve të BB nuk ekziston pa këtë dualitet. Sepse jeta kolektive është një përzierje e vazhdueshme e të mirës dhe të keqes.  Edhe pse në reality show një banor mund të zgjedhë vetë një “rol”, ai nuk është aktor filmi me skenar të shkruar. BB nuk është kinematografi, por është realitet spontan, i paparashikueshëm. Banorët nuk drejtohen nga jashtë, por ata veprojnë sipas strategjisë së tyre, instinktit dhe karakterit real. Pikërisht këtu qëndron vështirësia sesa është shumë e vështirë të luash gjatë një personazh që nuk përputhet me natyrën tënde reale.

Për këtë arsye, ky edicion është më i fortë edhe krahasuar me kohën e Luiz Ejllit, i cili e dominoi lojën nga fillimi deri në fund, pa pasur një kundërshtar të fortë negativ. Madje, ai u detyrua të mbante njëkohësisht edhe rolin e pozitiv dhe të konfliktualit, për t’i dhënë dinamikë shtëpisë.

Ndërsa tani, A-ja dhe Zh-ja i BB VIP 5 është  Rogerti. Banori që ka zgjedhur hapur të ndërtojë personazhin negativ dhe që, përmes gravitetit të tij, ka tërhequr të gjithë lojën rreth vetes. Dominimi këtë herë nuk vjen nga heroi pozitiv, por nga heroi negativ.

Ai vepron me një ftohtësi kalkuluese, nuk kursen askënd që nuk është në orbitën e tij dhe nuk joshet nga komplimentet fallco. Ai i njeh dhe i lexon ato. Ka gjetur mënyrën e tij të sjelljes dhe, deri tani, po rezulton e suksesshme.

Prandaj, edhe në këtë Big Brother VIP Albania 5, nuk do të ishte aspak çudi që publiku të zgjedhë si fitues personazhin negativ. Sepse edhe kjo është një meritë loje, aftësia për të mbajtur gjallë interesin, për të krijuar tension dhe për të argëtuar audiencën. Në fund të fundit, BB është një spektakël dhe publiku shpërblen atë që e mban të lidhur pas ekranit.

Ashtu si në kinematografi, ku Akademia e Oskareve ka shpërblyer jo rrallë edhe role negative të interpretuara mjeshtërisht, pse të mos ndodhë e njëjta gjë edhe në BB? Pse fituesi të mos jetë një personazh i tillë, kur ai ka ditur të ndërtojë narrativën e tij, të mbajë peshën e konfliktit dhe të drejtojë dinamikën e lojës?

Sepse, në thelb, të luash bindshëm rolin e “të keqit” në një reality show,  pa skenar, pa prerje dhe pa mbrojtje,  kërkon po aq talent, zgjuarsi dhe vetëkontroll sa të jesh heroi pozitiv. Dhe kjo, pa diskutim, është një zotësi që meriton të njihet.

Sepse në fund të fundit, BB është një show argëtues. Dhe audienca, ashtu si në kinematografi, argëtohet më shumë kur brenda skenarit ekziston edhe ai që shkon kundër rrjedhës. Sepse kështu është jeta jonë, bardh e zi. Çdo përpjekje për ta paraqitur ndryshe nuk është moralizim, por është vetëmashtrim.

Nuk i komentoj zakonisht deklaratat e politikanëve, sepse prej vitesh nuk prodhojnë më as shpresë, as besim, as iluzion ndryshimi. Janë fjali të fabrikuara në laboratorë propagande, të ngritura mbi premtime boshe dhe një varfëri të thellë mendimi. Megjithatë, ka momente kur heshtja kthehet në bashkëfajësi. Një replikë e një deputeteje socialiste me kundërshtarin e saj politik, Gaz Bardhi, e dëgjuar nga salla e parlamentit, e bën të qartë se debati politik në Shqipëri ka rrëshqitur në  nivelin më të ulët, deri në batuta për “kokteje xhini e qofte”. Në atë çast, nuk po dëgjon më politikë, por një karikaturë të saj.

Kjo nuk është thjesht rënie niveli, por është kolaps institucional. Kuvendi i Shqipërisë, i menduar si foltorja më serioze e vendit, ku përplasen ide dhe miratohen ligje, është shndërruar në një arenë talljeje publike. Deputetët nuk flasin më si ligjvënës, por si protagonistë memesh, të etur për vëmendje, jo për përgjegjësi.
Këtu nuk kemi më krizë debati, por krizë përfaqësimi. Politika nuk synon më të bindë me argument, por të poshtërojë me banalitet. Dhe kur gjuha e kuvendit i ngjan gjuhës së komenteve anonime në rrjete sociale, shteti humbet gravitetin e vet moral.

Shprehja “populli zgjedh brumin e vet” nuk është më proverbë folklorike, por  është aktakuzë. Sepse kur vota udhëhiqet nga besnikëria partiake, klientelizmi apo fuqia financiare e fushatës, parlamenti mbushet me figura që nuk kanë as formim, as etikë, as vetëdije për peshën e fjalës publike.

Etika, që dikur ishte minimumi i kërkuar edhe në kuvendet e pleqve, sot shihet si pengesë. Dikur thuhej: “mos e lësho fjalën, se nuk e mban as toka”. Sot fjala hidhet si gur në rrugë, pa peshë dhe pa përgjegjësi.
 Çdo qark ka “Zeqinenë” e vet, jo si përjashtim, por si produkt të sistemit.

Problemi real është mekanizmi i përzgjedhjes së kandidatëve. Partitë nuk kërkojnë më njerëz me integritet dhe autoritet moral, por njerëz të bindur, të kontrollueshëm dhe financiarisht të dobishëm dhe nëse ke influencë në rrjetetsociale. Lista nuk ndërtohet mbi vlera, por mbi shërbime. Dhe kur kriteri kryesor për t’u bërë deputet është buxheti i fushatës, atëherë Kuvendi kthehet në treg, jo në institucion.

Kjo mungesë etike bëhet edhe më e dukshme në momentet e krizës morale. Para disa vitesh, ish-deputetja socialiste Luiza Xhuvani dha dorëheqjen pasi djali i saj u përfshi në një ngjarje kriminale të rëndë. Ajo nuk kishte asnjë përgjegjësi ligjore për veprimin e tij, por e kuptoi se politika nuk është vetëm çështje ligji, por është edhe çështje dinjiteti moral. Dorëheqja e saj nuk ishte akt dobësie, por akt ndërgjegjeje.

Në kontrast të plotë me këtë standard, sot shohim raste kur familjarë të deputetëve përfshihen në afera kriminale, përfshirë arrestime për trafik droge në Itali, dhe politika sillet sikur asgjë nuk ka ndodhur. Ligji, me të drejtë, nuk i ngarkon deputetët me faj penal për veprimet e të afërmve. Por mungesa totale e reflektimit moral dërgon një mesazh të rrezikshëm, se pushteti është imun ndaj çdo lloj përgjegjësie etike.
Morali në politikën shqiptare ka humbur gjatë rrugës. Dorëheqja shihet si turp, ndërsa kapja pas karriges si sukses. Deputetët flasin sikur nuk përfaqësojnë askënd, sikur fjala e tyre nuk prodhon asnjë pasojë dhe sikur nesër nuk do të japin llogari për asgjë. Kjo sepse nuk ka kush t’i ndëshkojë,  aq më pak elektorati i tyre, i cili, në vend që të reagojë me votë, zgjedh heshtjen, duke u shndërruar në një trup të palëvizshëm, një mumje politike që vetëm vështron, por nuk gjykon.

Sot politika shqiptare nuk flet më për reforma, institucione apo vizion shtetëror. Flet për pije, për ushqime, për batuta. Deputetët sillen si influencerë të një kazani virtual, duke menduar se klikimi zëvendëson ligjin dhe tallja zëvendëson argumentin. Por shteti nuk ndërtohet me meme.
​
Kjo është fyerje për qytetarët, për akademikët, për profesionistët dhe për të rinjtë që kërkojnë arsye për të mos ikur. Kur politika bie në këtë nivel, shoqëria humbet besimin, atëherë bashkë me të humbet edhe e ardhmja.

Tre klube kam në jetën time sportive. U linda me Vllazninë, u burrërova me Panathinaikosin dhe u përfaqësova me dinjitet në elitën botërore me AC Milan.. Janë tre dashuri që nuk ndahen dot, as për nga ndjenja, as për nga pesha historike që mbajnë në vendet e tyre përkatëse. Por sot dua të ndalem te Panathinaikos. Klubi i parë që simpatizova në Greqi dhe që hyri shumë shpejt në zemrën time.

E kisha njohur që në mesin e viteve ’80, kur me Dimitris Saravakos nxori jashtë Europës Juventus-in e Michel Platini-t. Aty u lidh për herë të parë emri i Panathinaikosit me botën time sportive. Më pas do të kthehej në skuadrën që do ta ndiqja hap pas hapi, sepse Athina u bë shtëpia ime e dytë, ashtu si për gjysmë milioni shqiptarë të tjerë. Arsyeja pse e dua kaq shumë Panathinaikosin është e thjeshtë dhe e rrallë, se është i vetmi klub elitar grek që nuk e ka përzier kurrë sportin me politikën.

U dashurova sepse nuk u rreshtua kurrë në anën e gabuar të historisë. Në një Ballkan ku futbolli shpesh u kthye në zgjatim të nacionalizmit, urrejtjes dhe propagandës, Panathinaikos zgjodhi të heshtë, dhe kjo heshtje ishte më dinjitoze se çdo pankartë. Në vitet e errëta të luftërave jugosllave, kur klubet greke krijonin “vëllazëri” me ekipe serbe, kur stadiumet shndërroheshin në mitingje politike dhe flamujt bëheshin më të rëndësishëm se loja, Panathinaikos nuk e bëri kurrë këtë, pra nuk u përlye. Nuk ngriti simbole. Nuk bëri aleanca. Nuk e shiti futbollin për ideologji.

Pse nuk e bëri, nuk e mësova asnjëherë. Për shqiptarët e Greqisë, kjo nuk ishte detaj, por ishte mbijetesë morale. Kjo mjaftoi që Panathinaikosi të kthehej në strehën e tyre emocionale. Panathinaikos ishte klubi europian që kishte guxuar të ëndërronte deri në finalen e Wembley-t, përballë Ajax-it të Johan Cruyff. Një klub që nuk kishte nevojë të bërtiste nacionalizëm për të ndjerë madhështi. Dhe pikërisht për këtë,për peshën e historisë që kishte, Panathinaikosi u bë strehë për shqiptarët që jetonin në një shoqëri ku fjala “emigrant” përdorej si fyerje.

Kulmi i kësaj dashurie u arrit kur në përbërjen e Panathinaikosit u aktivizua shqiptari i parë dhe i suksesshëm, Bledar Kola. Për disa vite ai u kthye në simbol dhe lider të ekipit, falë organizimit të lojës dhe prirjeve të tij sulmuese. Bledar Kola ishte një shqiptar, një lider që se kishin njohur me pare stadiumet greke, dhe për ne shqiptarët ishte krenari. Një futbollist që nuk kërkoi mëshirë, por imponoi respekt. Kur tribuna e Gate 13 thërriste "Është i çmendur shqiptari"(“Einai trelos o Alvanos”), nuk ishte racizëm. Ishte përmbysje e stereotipit, ishte shqiptari që nuk fshihej më por që kishte fuqi për të mposhtur kundërshtarët,aq më tepër kur e bënte këtë ndaj rivalëve të përjetshëm. Ishte krenari ta shihje Bledarin në kulmin e karrierës, si në klub ashtu edhe në Kombëtare.

Një nga momentet e paharruara mbetet përballja me Gjermaninë e Oliver Kahn-it. Dashuria jonë për Panathinaikosin mori kuptim më të thellë, se brenda tij na përfaqësonte një shqiptar i nivelit të lartë. Ishte një periudhë e vështirë për shqiptarët. Nacionalizmi, paragjykimi dhe përbuzja ishin të përditshme. Monizmi na kishte nxjerrë në dyert e botës si “dele e zezë”. Sporti ishte një nga mënyrat e pakta për të treguar vlerë dhe për të krijuar krenari kolektive. Jo me parrulla, por me anë të performancë si ajo e Bladar Kolës dhe e Fotis Strakoshës, etjerë që ishin argumenti më i fortë kundër përbuzjes. Në fillim të mijëvjeçarit të ri, për mua gjithçka ndryshoi. Panathinaikos nuk ishte më vetëm skuadra që dashuroja, por edhe vendi im i punës.

Për afro dhjetë vite e ndoqa si gazetar. Nga shkallët e tifozëve kalova në tribunën e shtypit, përballë fushës së blertë dhe elektrizimit të një stadiumi të tërë. Falë Panathinaikosit të Giorgos Karagounis, Takis Fyssas, Angelios Basinas dhe Giourkas Seitaridis, stadiumet e Europës u kthyen në vendin tim të punës për të njohur litarët e botës. Ishte skuadra më brilante që kishte nxjerrë Greqia ndonjëherë, ishte boshti i Kombëtares që çmendi botën me triumfin në Euro 2004 në Portugali. Kjo karrierë më dha mundësinë të intervistoja edhe yje botërore si Kaká i Milanit, Bekam, Pirlo, Rui Kosta etj. Në konferenca shtypi me trajnerë si Alex Ferguson, José Mourinho, Arsène Wenger, Klaudio Ranieri, Otto Rehhagel etj, u bëra më i njohur tek kolegët grekë dhe të huaj, ku në disa kisha për të nxjerë edhe lajm. Sporti në Greqi ishte i organizuar, fitimprurës dhe masiv.
​
Stadiumet ishin plot, biletat të shitura muaj më parë dhe gazeta të shitura. Asnjë sukses sportiv nuk ekziston me tribuna bosh. Athina ishte shembulli i kundërt. Të gjitha këto i shkruaj për t’ia dedikuar Panathinaikosit të madh, strehës sportive të shqiptarëve që zgjodhën Greqinë si atdhe të dytë. Një klub që na pranoi pa kushte, si të barabartë, pa provokime dhe pa flirtuar kurrë me figurat më të errëta të Ballkanit. Dhe për këtë, Panathinaikos mbetet jo vetëm klub, por identitet dhe mirënjohje.

Pas gjashtëmbëdhjetë vitesh, e gjeta aty ku e kisha lënë,  në të njëjtën banesë, në të njëjtin heshtim.

Panajota, motra e vetme në jetë e mamasë që më ka adaptuar, që tani  jeton e vetmuar, e përkulur nga vitet dhe nga një shëndet që nuk fal më. Dikur ishte quajtur më e bukura e fshatit,  sot ishte thjesht një grua e mbetur vetëm me kujtimet.

Ajo ishte një nga katër motrat e familjes Fakaj, rritur në varfëri, në periferi të Lamias, në një kohë kur jeta u mësonte njerëzve të mbijetonin me pak, por të ndanin gjithçka. Martesat i shpërndanë secilën në drejtime të ndryshme. Vetëm më e vogla, Dina, nuk u largua kurrë nga fshati Perivoli. Ajo i qëndroi besnike shtëpisë së fëmijërisë deri në frymën e fundit, në vitin 2018. Sot jeton vetëm Panajota, ngaqë edhe motra e madhe, Arritija, u nda nga jeta gjatë pandemisë.

Kthimi në Greqi ishte edhe një kthim te njerëzit. Takimi i parë ishte me Elenin, kumbarën e nënës sime. Për të, ajo kishte qenë gjithmonë një motër e dytë. Vitet kishin kaluar rëndë, por kujtesa e saj jo. Edhe pse pranë një shekulli jetë, ajo nuk kishte harruar asnjë emër, asnjë fytyrë, asnjë lidhje. U përlot kur pa dikë që nuk e priste më , jo për një rikthim të bujshëm, por për rikthimin e një kujtese që kishte mbetur e gjallë. Nuk më kishte harruar fare me një kujtese për ta patur zili.

Ajo dhe motrat e tjera kishin kaluar fëmijërinë në vitet e luftës civile, kur Greqia ishte e mbuluar nga skamja. “Ju shqiptarët na kujtoni veten tonë,” thoshin shpesh motrat. Por që thia Eleni donte ti rikujtonte përsëri duke thënë- “Edhe ne dikur nuk kishim asgjë, përveç shpresës.” Një fjali e thjeshtë, që mbante brenda gjithë përvojën e mungesës dhe dinjitetit.

Koha e ndryshoi vendin. Greqia u rrit, u modernizua, u pasurua. Edhe fshati ndryshoi fytyrë. Por për to, kthimi i shpeshtë nuk ishte nostalgji romantike, por  ishte nevojë për të mos humbur rrënjët. Sepse bashkë me to do të humbnin edhe historinë e përbashkët.  Dina e kishte kuptuar këtë më mirë se kushdo. Ajo këmbëngulte që prona dhe shtëpia e fëmijërisë të mbeteshin simbol i familjes, jo objekt përçarjeje. Edhe pse njëra motër kishte ndërruar jetë vite më parë, bëhet fjalë për mamanë time, Evangjelonë, por ajo thoshte se trashëgimia nuk ndahet me pasaportë, por me kujtesë dhe drejtësi. “Ka lënë një djalë,” thoshte. “Dhe atij i takon pjesa e vet.”

Edhe kur të tjerët dyshonin, ajo përgjigjej qetë se  kujdesi dhe besnikëria nuk kanë kombësi. Dhe ndonjëherë, ata që nuk janë lidhur me gjak, janë më pranë se shumë të tjerë.

Pas vdekjes së saj, trashëgimia nuk u kthye në betejë. Përkundrazi. Një nga trashëgimtarët e tjerë, djali i Arretisë, Theodhori, refuzoi çdo vendim pa marrë më parë pëlqimin e palës tjetër, edhe kur bashkia shfaqi interes për pronën. Një gjest i rrallë në një realitet ku shpesh drejtësia humbet nëpër korridoret e gjata të gjykatave.
​
Kjo histori nuk është për prona. Është për një etikë që po zhduket,  për ndershmërinë, për kujdesin ndaj të moshuarve, për besnikërinë ndaj atyre që na rritën edhe kur nuk kishin detyrim. Është për një trashëgimi që nuk matet me metra katrorë, por me mënyrën se si nderojmë kujtimet dhe njerëzit që na bënë ata që jemi.

Në Çikago  pas ndeshjes Bulls–Nuggets, në korridoret e United Center-it nuk u dëgjua zhurma e zakonshme e tifozëve që presin autografe. U dëgjua heshtja. Një heshtje e trashë, e sikletshme, pothuajse liturgjike. Sepse aty nuk ishte mbledhur thjesht një turmë sportive, por një komunitet që priste diçka më shumë se basketboll.

Në një qytet ku komuniteti serb është i organizuar, i dukshëm dhe i zëshëm, u tentua një mrekulli. Jo sportive, por shpirtërore. Një procesion patriotik i ndërtuar me kujdes, ku shfaqeshin  flamuj, koreografi, fëmijë me kostume tradicionale serbe, kamerat gati për të bërë bujën. Një ngjarje që ngjante më shumë me rit se me pritje sportive.

Organizatorët ishin  priftërinj pa raso, por me mikrofon dhe listë emrash, por që nuk predikonin Zot. Predikonin një  “komb” që për shkak të tyre e kanë të mbuluar me turp. Nuk kërkonin reflektim, por selfie. Dhe altari i tyre, si gjithmonë, ishte vendosur aty ku ka më shumë kamera.

Fëmijët u veshën si ikona lëvizëse. Vallet u shndërruan në lutje. Kostumet tradicionale morën funksion liturgjik. E gjitha për një rit të vetëm që Nikola Xhokiç të shfaqej, të ndalonte për pak sekonda dhe të jepte bekimin simbolik. Sepse duhej- Një “hej” e tij për të thënë se ne kemi bekimin e MVP-së së NBA-së. Pra duhej vetëm foto për gjithë atë organizim. Një shenjë se idhulli e pranon rolin që i është caktuar. Sepse në këtë fe të re, MVP-ja nuk fiton vetëm ndeshje, por  ai fal mëkate identitare.

Por shenjti nuk doli.

Xhokiç kaloi drejt dhomës së zhveshjes, pa u ndalur, pa folur, pa e luajtur rolin. Dhe në atë moment, procesioni u kthye në akuzë. Heshtja u interpretua si tradhti. Jo ndaj tifozëve, por ndaj mitit.

Reagimi ishte i menjëhershëm. Zhgënjim. Zemërim. Moralizim publik. Jo sepse u lënduan fëmijët, se  ata, në këto rituale, janë gjithmonë pjesë e skenografisë, por sepse u shemb struktura simbolike mbi të cilën ishte ndërtuar ngjarja. Kombi  i kthyer në skenografi propagandistike, mbeti pa aktorin kryesor.

Këtu shfaqet ironia që e bën këtë histori më të madhe se një episod sportiv. Xhokiçi nuk u perceptua si MVP i NBA-së, por si “basketbollist serb”. Jo si individ, por si funksion. Jo si njeri, por si flamur lëvizës. Dhe pikërisht këtë rol ai refuzoi ta luante.

Në mënyrën e tij të heshtur, ai duket se e ka kuptuar atë që shumë e shmangin,  se një pjesë e madhe e turpit që Serbia e tërheq pas vetes nuk lidhet me sportin, por me institucionet që kanë shndërruar moralin në propagandë dhe kombin në ritual. Dhe distanca nga kjo skenë nuk ishte arrogancë, ishte një  vetëmbrojtje simbolike.

Klerikët e këtij kulti janë mjeshtra të ritualit, jo të moralit. Flasin për “vlera”, por i matin me minuta vëmendjeje. Flasin për “traditë”, por e përdorin si kostum eventi. Flasin për “dinjitet”, por kërkojnë përulje publike nga një njeri që thjesht po shkon në dhomën e zhveshjes. Ndërkohë, hijet e historisë së paemërtuar vazhdojnë t’i ndjekin.

Kontrasti u bë edhe më i fortë kur një basketbollist tjetër, pa flamur, pa koreografi, pa ritual, doli dhe u soll thjesht si njeri. Dhe në atë moment, feja e MVP-së u rrëzua. Sepse u pa qartë se nuk bëhej fjalë për shenjtëri, por për edukatë. Dhe edukata nuk prodhohet nga procesionet.

Në fund, turma mbeti me heshtjen, si pas një meshe ku Zoti nuk u shfaq. Jo sepse dikush i injoroi, por sepse për një çast u pa zbrazëtia e mitit. Një zbrazëti që as flamujt, as fëmijët, as kamerat nuk e mbushin dot.
​
Morali i këtij reportazhi është i thjeshtë, se kur kombi kërkon shpëtim në tunelin e zhveshtores, problemi nuk është sportisti që hesht. Problemi është miti që flet shumë.

U linda në zemër të Zadrimës, në një fshat të vogël që quhet Hajmel. Nga ajo që më kanë treguar, lindja ime u prit si bekim, jo për mua, por për tim atë. Fshatarët e donin aq shumë, sa thoshin se në fshatin e tyre kishte lindur djali i kryetarit. Babai im, Prend Caka, ishte kryetar kooperative, një njeri që pushtetin e kuptonte si shërbim dhe jo si privilegj.

Zadrima është një fushë e bekuar nga natyra, e përshkuar nga Drini dhe e rrethuar nga male e kodra, por historinë e saj e kanë bërë njerëzit. Aty kishte të mirët, kishte edhe nga ata që “të qajnë ditën e të vrasin natën”. Dy krahina bashkëjetonin në heshtje, me  zadrimorët vendas  e mirditorë të ardhur, me virtytet dhe mëkatet e tyre.

Babai im kishte gjetur çelësin e komunikimit me të gjithë, në sajë të intelektit dhe karakterit të tij. Për këtë arsye, periudha kur drejtoi kooperativën e Hajmelit ishte më e lumtura e jetës së tij. Fshatarët e donin për shpirtin e madh. Aq shumë, sa edhe vite më vonë, kur kaloja andej dhe thosha se isha i biri i tij, ndihesha krenar dhe i turpëruar njëkohësisht.  Krenar për emrin që mbaja, i turpëruar sepse e dija sa e vështirë ishte t’i ngjaje atij.

Gjithçka ndryshoi rrufeshëm. Me një shkarkim të menjëhershëm, babai im u shpall armik i partisë. Dhe kur partia nuk të do, bëhesh automatikisht edhe armik i popullit. Nisi kalvari. Falë respektit që kishte krijuar tek njerëzit, nuk përfundoi në qelitë e errëta ku shumë të tjerë u shuan, por trauma mbeti.

U rrita duke e ndjerë dhimbjen e tij, edhe pse ai mundohej të më mbronte. Nuk donte të më ngarkonte me frikën e vet. Përkundrazi, më mësonte se jeta përballohet me punë, dinjitet dhe bashkëjetesë. Ai e dinte se në monizëm, po të të marrë lumi, nuk shpëton. Fitorja e vetme është mbijetesa.

Në familjen tonë bashkëjetonin dy histori, gjyshi im, ish-partizan i Brigadës 27, një njeri i thjeshtë dhe i ndershëm, dhe gjyshja ime,  një tipike mirditore e mençur e fisnike, që mbante në heshtje dhimbjen e vrasjes së vëllait të saj 14-vjeçar nga njësitet ndëshkuese ndaj antikomunistëve. Ajo dhimbje u kthye në biografi dhe u pagua nga babai im.

Mes frikës, bullizmit dhe hipokrizisë, shpëtimi im i vetëm ishte futbolli. Në fushë harroheshin ndasitë dhe mllefet. Edhe Vllaznia që e kam për zemër, po të vinte në Naraç, e kishte të vështirë.

Babai im nuk mburrej kurrë me të mirat që bënte, por fshatarët i mbanin mend. Një natë, një burrë me shumë fëmijë vodhi një thes misri për të ushqyer familjen. Në vend ta dërgonte në burg, babai im e dëgjoi, e kuptoi dhe jo vetëm që e fali, por urdhëroi t’i dërgonin thasë misri në shtëpi. Për të, pushteti ishte ndihmë, jo dënim.

Edhe arrestimin e babait të ish-Prokurores së Përgjithshme, Arta Marku, e kishte penguar dikur. Këtë e mësova shumë vonë, pas vdekjes së tij, atëherë kur emërimi e kryeprokurores bëri bujë.

Në fund, babanë tim e shpëtoi kujtesa e njerëzve, jo regjimi. U larguam nga Zadrima dhe unë vazhdova jetën studimore në Shkodër, qytetin që na formoi të dy. Një qytet që të imponon njerëzillëk dhe qytetari.
Dhe sot, shpesh  ia them vetes gjatë karrierës sime të larmishme, si një amanet i pashkruar i shkodranëve.
​
“Po të jesh shkodran, tana i ban.”